Historia e paralizës neonatale të pleksit brakial përfaqëson një rrugëtim të gjatë shkencor dhe klinik në ortopedinë pediatrike dhe neurologjinë periferike. Që nga përshkrimet e para obstetrikale në shekullin XVIII deri te zhvillimi i mikrokirurgjisë moderne nervore, kjo histori ndihmon në kuptimin e mekanizmave të dëmtimit, prognozës dhe opsioneve aktuale të trajtimit.
(Për një përmbledhje të përgjithshme mbi këtë patologji, shih edhe artikullin:
👉 Paraliza neonatale e pleksit brakial
https://ortopedi.online/paraliza-neonatale-e-pleksit-brakial/)
Përshkrimet e para historike të paralizës neonatale të pleksit brakial
Përshkrimi i parë i dokumentuar i paralizës neonatale të pleksit brakial (PNPB) i atribuohet obstetrit anglez William Smellie në vitin 1752 [1–3]. Në veprën e tij mbi obstetrikën (Midwifery), Smellie përshkroi lindjen e një foshnjeje me paralizë bilaterale të anësive të sipërme, e cila u rikuperua spontanisht brenda disa ditësh. Ai e lidhi dëmtimin me komprimimin e zgjatur të pleksit brakial gjatë një lindjeje të vështirë, veçanërisht në rastet me prezantim facial të fetusit [4].
Në vitin 1851, Danyau realizoi përshkrimin e parë anatomik të paralizës neonatale të pleksit brakial, pas autopsisë së një foshnjeje të sapolindur, duke hedhur bazat e kuptimit anatomopatologjik të kësaj gjendjeje [5].
Paraliza obstetrikale dhe kontributet neurologjike
Në literaturën mjekësore, PNPB shpesh përshkruhet si paraliza e Erb-it (Erb–Duchenne), megjithëse përshkrimi i parë klinik ishte realizuar nga Smellie rreth një shekull më herët.
Termi paralizë obstetrikale u vendos nga neurologu francez Guillaume Duchenne në vitin 1855. Ai e përshkroi këtë gjendje si një entitet klinik të veçantë, të karakterizuar nga paralizë flakside e shpatullës, pamundësi e abduksionit dhe rotacionit ekstern, mungesë e fleksionit të bërrylit dhe pamundësi e supinacionit të parakrahut [6].
(Për indikacionet aktuale të vlerësimit dhe trajtimit kirurgjikal, shih:
👉 Paraliza e pleksit brakial në lindje dhe indikacionet neurokirurgjikale
https://ortopedi.online/paraliza-e-pleksit-brakial-ne-lindje-si-dhe-indikacionet-neurokirurgjikale/)
Pika e Erb-it dhe paraliza e Klumpke
Në vitin 1874, neurologu gjerman Wilhelm Erb identifikoi të ashtuquajturën “pika e Erb-it”, në nivelin e rrënjëve nervore C5–C6, duke demonstruar lidhjen direkte midis kësaj zone dhe shenjave klinike të paralizës neonatale të pleksit brakial [7].
Një formë më e rrallë, paraliza e Klumpke, u përshkrua në vitin 1885 nga Augusta Klumpke. Kjo formë lidhet me dëmtimin e rrënjëve C8–T1 dhe shpesh shoqërohet me sindromën e Horner-it (ptoza dhe mioza), e cila konsiderohet tregues i një dëmtimi të rëndë neurologjik dhe ka rëndësi prognostike negative [8,9].
Fillimet e trajtimit kirurgjikal të paralizës neonatale të pleksit brakial
Trajtimi kirurgjikal i paralizës neonatale të pleksit brakial filloi në fillim të shekullit XX. Ndërhyrja e parë kirurgjikale u krye në vitin 1902 në Universitetin e Glasgow. Më pas, Kennedy dhe Taylor publikuan rezultatet e para të riparimit kirurgjikal të pleksit brakial, duke vendosur themelet e kirurgjisë nervore moderne [10,11].
Në këtë periudhë u zhvilluan teknikat e para të suturimit nervor, graftit nervor dhe transfertave nervore, të cilat përbëjnë bazën e trajtimeve bashkëkohore [12–14].
Kirurgjia sekondare dhe trajtimi i sekëlave
Në vitet 1916–1920, kirurgë si Sever dhe Jepson favorizuan trajtimin kirurgjikal sekondar, duke përdorur transferta tendinoze, lirime kirurgjikale dhe osteotomi rotatore për korrigjimin e deformimeve të anësisë së sipërme [15,16].
(Për një trajtim të detajuar të këtij aspekti, shih:
👉 Osteotomia derotatore e humerusit proksimal
https://ortopedi.online/osteotomia-derotatore-e-humerusit-proksimal/)
Epoka moderne e trajtimit
Rilindja e trajtimit kirurgjikal të paralizës neonatale të pleksit brakial ndodhi në vitet 1970, me futjen e mikrokirurgjisë, përmirësimin e materialeve suturuese dhe përdorimin e grafteve nervore autologe [17].
Në vitin 1977, Gilbert dhe bashkëpunëtorët kodifikuan protokollet moderne të trajtimit, të cilat përdoren edhe sot. Gjatë viteve 1980, kirurgë si Gilbert, Narakas, Kawabata dhe Millesi kontribuan në arritjen e rezultateve funksionale të qëndrueshme, duke e kthyer paralizën neonatale të pleksit brakial në një fushë të specializuar të ortopedisë pediatrike.
(Për kontekst më të gjerë, shih gjithashtu:
👉 Ortopedia pediatrike – çfarë trajton
https://ortopedi.online/cfare-trajton-ortopedia-pediatrike/)
🔗 Burime dhe referenca të jashtme (Outbound links)
- Pediatric Orthopaedic Society of North America (POSNA) – Brachial Plexus Palsy
https://posna.org/physician-education/study-guide/brachial-plexus-palsy - American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) – OrthoInfo
https://orthoinfo.aaos.org - PubMed – Obstetric Brachial Plexus Palsy
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=obstetric+brachial+plexus+palsy
Bibliografi
- Clark LP, Taylor AS, Prout TP. A study on brachial birth palsy. Am J Med Sci. 1905.
- Sever JW. Obstetric paralysis. Can Med Assoc J. 1920.
- Ashhurst APC. Birth injuries of the shoulder. Ann Surg. 1918.
- Smellie W. Treatise on the Theory and Practice of Midwifery. London; 1876.
- Danyau. Séance du 28 mai 1851. Bull Soc Chir Paris.
- Duchenne de Boulogne GB. De l’Électrisation Localisée. Paris; 1861.
- Brody IA, Wilkins RH. Erb’s palsy. Arch Neurol. 1969.
- Klumpke A. Paralysies radiculaires du plexus brachial. Rev Med. 1885.
- Seeligmüller A. Zur Pathologie des Sympathicus. Dtsch Arch Klin Med. 1877.
- Kennedy R. Suture of the brachial plexus. Br Med J. 1903.
- Kennedy R. Further notes on birth paralysis. Br Med J. 1904.
- Harris W, Low VW. Cross-union of nerve roots. Br Med J. 1903.
- Taylor AS. Congenital dislocation of the shoulder. Ann Surg. 1921.
- Sherren J. Surgery of peripheral nerves. Edinb Med J. 1906.
- Sever JW. Obstetric paralysis: An orthopedic problem. JBJS. 1916.
- Mehlman CT, Koepplinger ME. The Sever–L’Episcopo procedure. J Pediatr Orthop. 2007.
- Smith JW. Microsurgery of peripheral nerves. Plast Reconstr Surg. 1964.
